Ăn chay: Xu hướng vì sức khỏe

Từ những năm 80 của thế kỷ XX, khi căn bệnh não xốp của bò xuất hiện, người dân ở các nước phát triển như Anh, Pháp, Mỹ,… dần giảm bớt tỉ lệ ăn thịt bò nói riêng và hạn chế các sản phẩm từ thịt nói chung. Ăn chay, giờ đây không chỉ dành cho những người theo tín ngưỡng tôn giáo hay giảm cân mà hướng đến sự cân bằng trong cuộc sống và duy trì sức khỏe.

Ăn để khỏe mạnh

Ăn chay là chế độ ăn uống gồm các thực phẩm có nguồn gốc từ thực vật (trái cây, rau quả…), có hoặc không ăn những sản phẩm từ sữa, trứng hoặc mật ong, hoàn toàn không sử dụng các loại thịt (thịt đỏ, thịt gia cầm và hải sản) hoặc kiêng ăn các thực phẩm có được từ quá trình giết mổ.

Thực phẩm chay cung cấp cho con người đầy đủ các chất dinh dưỡng cơ bản nhất gồm: chất bột, chất béo, chất đạm, chất xơ, các vitamin và muối khoáng. Ở phương Tây, từ thập niên 80 đến nay, “làn sóng ăn chay mới” (ăn chay không vì tín ngưỡng tôn giáo) đang lan rộng. Những người ăn chay mới chỉ có mục tiêu duy nhất: giữ sức khỏe và giữ vóc dáng, bởi thức ăn chay có ít cholesterol, axit béo và nhiều chất chống oxi hóa. Chế độ dinh dưỡng chay giúp ích rất nhiều cho việc phòng ngừa các bệnh liên quan đến tim mạch, trước hết là tăng huyết áp và bệnh mạch vành. Đa phần, những người ăn chay có chỉ số xơ vữa mạch máu thấp. Chuyên gia tư vấn dinh dưỡng Heidi VanPelt-Belle (Cao đẳng Y tế và Sức khỏe Huntington) giải thích, rau xanh, đặc biệt là những loại có lá sẫm, cung cấp tất cả các acit amin cần thiết cho quá trình tạo protein và được tiêu hoá nhanh.

Ăn chay có thể khiến con người sống lâu hơn. Thực tế cho thấy, người Eskimo hoàn toàn ăn thịt thì tuổi thọ trung bình của họ là 36 năm, còn người Kogi (bộ tộc ở Peru – Nam Mỹ) ăn thuần chay có tuổi thọ trung bình lên tới 100 năm. Một nghiên cứu ở Anh chỉ ra, đã có hơn 33.000 người được cứu sống mỗi năm do chọn và duy trì chế độ ăn uống không có thịt. Một khẩu phần ăn có trái cây và rau xanh mỗi ngày cứu được 15.000 đời sống (gồm 7.000 người thoát khỏi bệnh tim mạch, gần 5.000 người từ ung thư và trên 3000 người khỏi bệnh đột quỵ). Khoảng 4.000 người khác thoát khỏi “cửa tử” do liên tục bổ sung chất xơ vào cơ thể, trong khi gần 7.000 người cũng sống khỏe mạnh bởi họ thận trọng với các loại thực phẩm giàu chất béo.

Theo kết quả khảo sát “Xu hướng ăn chay” của W&S tại Việt Nam vào năm 2013 dựa trên 659 người ngẫu nhiên từ 16 tuổi trở lên, tỷ lệ người thường xuyên ăn chay chiếm 14,7%, thỉnh thoảng ăn chay: 58,9%, rất hiếm khi ăn chay: 26,4%. Trong số những người thường xuyên ăn chay, khảo sát chỉ ra nguyên nhân khiến người dân ngày càng chọn ăn chay: giúp tâm hồn thanh thản, nhẹ nhàng (40,7%); giúp bổ sung, ngăn ngừa một số chất, tăng cường bảo vệ sức khỏe (33,1%); thực phẩm chay rất ngon (28,7%); muốn rèn luyện bản thân (23,5%)…

Năm 2018, con số này dĩ nhiên đã thay đổi theo chiều hướng tích cực và đáng mừng. Chưa có số liệu thống kê cụ thể, nhưng người ta hoàn toàn có thể nhìn thấy triển vọng. Nhu cầu kéo theo cung ứng, đó là lý do vì sao các tiệm ăn, nhà hàng chay thi nhau mọc lên ở những địa chỉ đắc địa, thực đơn đa dạng. Số người quan tâm đến thực phẩm chay, đến ăn chay đúng cách, đủ chất ngày một nhiều và ở độ tuổi ngày càng trẻ.

Đầu năm 2017, TP. HCM nằm trong top 10 thành phố Châu Á thân thiện với người ăn chay (do Tổ chức bảo vệ quyền lợi động vật PETA vinh danh). Món chay tại đây phong phú, thuần chất, hợp nhiều khẩu vị. Chị Nguyễn Thu Trang – sáng lập và điều hành House of Chay – cho biết, từ ý tưởng ban đầu là bếp nhà đáp ứng nhu cầu ăn uống của bản thân và bạn bè thân thiết, giờ đây House of Chay đã có lượng khách hàng ổn định và tăng không ngừng.

Ăn chay gắn liền với sống xanh

Ăn chay không đơn thuần là thay đổi cách ăn uống mà còn hướng đến cách sống sạch, sống xanh đang trở thành xu hướng trên thế giới. Từ vegetarian hay vegan trong tiếng Anh không hẳn là ăn chay mà còn bao hàm cả việc không sử dụng bất kỳ sản phẩm nào có nguồn gốc từ động vật hay từ sự bóc lột động vật, mục đích nhấn mạnh vào sự quyết tâm trong phương thức tiêu thụ hợp lý và giàu tình thương nhất.

Ngành công nghiệp giết mổ gia súc, gia cầm là một trong những ngành tăng chỉ số ô nhiễm môi trường trên toàn cầu, chẳng kém việc khai thác, chế tạo trong những ngành công nghiệp nặng hay đồ gia dụng, từ nước thải, khí thải cho đến chất thải rắn như da, lông,… Theo các nhà khoa học, để sản xuất đạm động vật, con người phải tiêu tốn từ 3-15 lần lượng nước so với sản xuất đạm thực vật, để sản xuất 1 calorie thịt bò thì mất khoảng 78 calorie năng lượng nhiên liệu hóa thạch; 1 calorie thịt heo mất 35 calorrie năng lượng nhiên liệu hóa thạch… nhưng 1 calorie đậu nành thì chỉ bằng 1 calorie năng lượng nhiên liệu. Nếu chỉ trồng rau, quả, ngũ cốc cho người ăn thì 1 hécta đất có thể nuôi 30 người trong khi nếu sử dụng đất để trồng thức ăn cho chăn nuôi để sản xuất ra thịt, trứng, sữa thì 1 hécta chỉ nuôi được 5-10 người. Do đó, việc ăn chay sẽ giúp tiết kiệm nguồn nước cũng như nguồn nhiên liệu hóa thạch (than đá, dầu mỏ…) cũng như quỹ đất.

Không ít người nổi tiếng trên thế giới như: Leonardo Dicaprio, Natalia Portman, Jessica Chastain, Anna Hathaway, Ariana Grande, Beyoncé, Demi Moore,… chia sẻ sự thay đổi của cơ thể trước và sau khi ăn chay, chẳng những giúp cơ thể khỏe mạnh, tràn đầy năng lượng mà họ còn cải thiện hiệu quả các vấn đề về da, stress,… tìm được lối sống cân bằng. Nhiều cá nhân ăn chay hiện nay đã bắt đầu quan tâm đến những vấn đề khác liên quan đến môi trường như dùng sản phẩm thân thiện môi trường (ống hút tre, bàn chải tre, dụng cụ làm bếp từ tre,…), không thử nghiệm sản phẩm trên động vật, tái chế vật dụng.

Ăn chay vì sức khỏe, vì cộng đồng hay “phong cách sống vegan” không chỉ tôn trọng động vật nói riêng mà mọi loài nói chung, đồng nghĩa với việc tôn trọng sự sống trên trái đất, là một lựa chọn thể hiện tình yêu và sự sẻ chia đến môi trường và sức khỏe, đồng thời giáo dục con trẻ phát triển tình thương, sự cảm thông kể cả với loài vật – nền tảng của giáo dục hướng con người đến với chân-thiện-mỹ.

Ăn chay không chỉ có nấm và đậu hủ. Một số người cho rằng ăn chay sẽ thiếu chất nhưng việc thiếu dinh dưỡng là do ăn không đúng cách. Tổ chức ăn chay Hoa Kỳ đề nghị nên ăn nhiều thực phẩm như gạo lức, bánh mì nâu, các loại ngũ cốc nguyên cám, rau đậu, trái cây tươi; hạn chế những thức ăn có chứa nhiều chất béo, chất ngọt và muối.
Cần lưu ý khi phối hợp đủ lượng thực phẩm và sử dụng các thực phẩm bổ sung vi chất và áp dụng ba nguyên tắc chính: ăn đa dạng, ăn chừng mực, ăn thực phẩm gắn với thiên nhiên.

Box: Ăn chay đúng cách