Giải pháp phát triển Khu công nghiệp sinh thái tại Việt Nam

Ngày 15/9, tại Thành phố Hồ Chí Minh, Bộ Kế hoạch và Đầu tư phối hợp với Tổ chức phát triển Công nghiệp Liên hiệp quốc (UNIDO), Cục Kinh tế Liên bang Thụy Sỹ (SECO) tổ chức hội thảo “Phát triển khu công nghiệp sinh thái tại Việt Nam: Chính sách và giải pháp thực hiện”.

Theo Bà Nguyễn Thị Bích Ngọc, Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư; trong hơn 30 năm hình thành và phát triển, các KCN, KKT đã đóng vai trò to lớn trong các thành tựu phát triển kinh tế – xã hội của Việt Nam, trong đó có sự lớn mạnh về quy mô của nền kinh tế, tạo việc làm, nâng cao năng lực cạnh tranh và thu nhập, đẩy nhanh quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đổi mới công nghệ, thúc đẩy hội nhập, cải thiện vị thế Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Bà Nguyễn Thị Bích Ngọc, Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư

Song bên cạnh những đóng góp quan trọng ấy, các KCN, KKT cũng như toàn bộ nền kinh tế VN cũng đối diện với không ít thách thức. Việc phát triển KCN, KKT theo chiều rộng gặp khó khăn do nguồn lực về lao động, đất đai, tài nguyên đã tới hạn, trong khi năng suất lao động, hiệu quả khai thác tài nguyên chưa cao; chưa đảm bảo hài hòa giữa phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường và an sinh xã hội; các ưu đãi về thuế, đất đai đang có xu hướng giảm dần; liên kết và hợp tác sản xuất công nghiệp trong KCN, KKT của Việt còn hạn chế. Do vậy, việc phát triển KCN, KKT cần có những mô hình mới với các cơ chế chính sách phù hợp để nâng cao hiệu quả sử dụng đất, thu hút đầu tư và tận dụng được cuộc CMCN lần thứ 4.0.

Chính sách hỗ trợ và hợp tác xây dựng KCN sinh thái

Khu công nghiệp sinh thái (KCNST) là một trong 3 mô hình KCN mới được thể chế hóa lần đầu tiên tại Nghị định 82/2018/NĐ-CP. Trên cơ sở này, việc hợp tác giữa các doanh nghiệp trong một khu công nghiệp hoặc với doanh nghiệp trong các khu công nghiệp khác nhằm tối ưu hóa việc sử dụng các yếu tố đầu vào, đầu ra như nguyên vật liệu, nước, năng lượng, chất thải, phế liệu… trong quá trình sản xuất kinh doanh. Thông qua hợp tác, các doanh nghiệp sẽ hình thành mạng lưới trao đổi các yếu tố phục vụ sản xuất, sử dụng chung hạ tầng và các dịch vụ phục vụ sản xuất, cải thiện quy trình công nghệ và nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh.

Với 403 khu công nghiệp đang hoạt động, việc thúc đẩy phát triển khu công nghiệp theo hướng sinh thái sẽ huy động nguồn lực lớn từ khu vực tư nhân cho các giải pháp công nghiệp xanh.

Thực hiện hợp tác xây dựng KCN sinh thái còn để sử dụng chung kết cấu hạ tầng kỹ thuật, xã hội, dịch vụ; tái sử dụng nguyên vật liệu để giảm chi phí, nâng cao hiệu quả và khả năng cạnh tranh; được hợp tác với bên thứ ba (DN hạ tầng, DN khác) để thực hiện cộng sinh công nghiệp; tự thoả thuận hình thức chia sẻ lợi ích, chi phí theo pháp luật dân sự

Các KCN, doanh nghiệp sinh thái cũng được hưởng một số chính sách ưu đãi như: miễn giảm tiền thuê đất, ưu tiên vay vốn tín dụng ưu đãi, đưa vào danh mục dự án ưu tiên thu hút đầu tư; được vay vốn từ Quỹ hỗ trợ phát triển doanh nghiệp, Quỹ đổi mới công nghệ, Ngân hàng phát triển, các Quỹ của nhà tài trợ quốc tế, được phát hành trái phiếu xanh theo quy định của pháp luật về trái phiếu, pháp luật về bảo vệ môi trường; được cung cấp thông tin về công nghệ, hỗ trợ các giải pháp kỹ thuật để chuyển đổi sang doanh nghiệp sinh thái; ưu tiên tham gia các chương trình hỗ trợ kỹ thuật, xúc tiến đầu tư do các cơ quan quản lý nhà nước tổ chức, quản lý. Việc xây dựng mới KCN sinh thái được thực hiện đồng thời với chuyển đổi KCN truyền thống sang KCN sinh thái.

UBND cấp tỉnh sẽ đầu tư, nâng cấp, cải tạo, sửa chữa kết cấu hạ tầng KCN hiện hữu để hỗ trợ chuyển đổi thành KCN sinh thái; đầu tư mới và thu hút đầu tư vào KCN sinh thái; chuyển giao công nghệ để cải tiến, đổi mới quy trình và công nghệ sản xuất, giảm ô nhiễm và sử dụng tài nguyên, năng lượng.

Chuyển dịch KCN theo hướng xanh, bền vững là cần thiết để khuyến khích doanh nghiệp tự thực hiện việc chuyển đổi và xây dựng mới KCNST; góp phần thực hiện các cam kết đưa mức phát thải ròng về 0 và các mục tiêu phát triển bền vững (SDG). Thông tin từ Bộ Kế hoạch và Đầu tư cho biết, từ năm 2014 đến năm 2019, Bộ đã phối hợp với UNIDO, SECO và các nhà tài trợ khác triển khai thí điểm mô hình KCNST tại Ninh Bình, Đà Nẵng và Cần Thơ. Theo đó, đã có trên 72 doanh nghiệp tại 3 khu công nghiệp thí điểm thực hiện hơn 900 giải pháp tiết kiệm năng lượng và sản xuất sạch hơn; tiết kiệm 76 tỷ đồng/năm và huy động được khoảng 207 tỷ đồng từ khu vực tư nhân; cắt giảm được nhiều Kilo tấn khí CO2 hằng năm; bước đầu đem lại hiệu quả về mặt kinh tế, xã hội và môi trường.

Việc thực hiện chuyển đổi sang mô hình khu công nghiệp sinh thái bước đầu đã đem lại hiệu quả về mặt kinh tế, xã hội, môi trường

Trong giai đoạn 2020-2023, Chính phủ Thuỵ Sỹ tiếp tục hỗ trợ 03 KCN tại Thành phố Hồ Chí Minh, Hải Phòng và Đồng Nai phát triển chuyển đổi sang mô hình KCN sinh thái theo khung quốc tế, là tiền đề để nhân rộng mô hình này trên cả nước. Dự kiến, đến năm 2030, khoảng 50% địa phương sẽ có kế hoạch chuyển đổi các KCN hiện hữu sang KCN sinh thái và 10% địa phương có định hướng xây dựng KCN sinh thái mới (từ bước lập quy hoạch xây dựng và định hướng ngành, nghề thu hút đầu tư).

Với 403 KCN đang hoạt động tại Việt Nam, việc thúc đẩy phát triển KCN theo hướng sinh thái sẽ huy động nguồn lực lớn từ khu vực tư nhân cho các giải pháp công nghiệp xanh, đảm bảo an ninh năng lượng, đóng góp đáng kể vào nỗ lực ứng phó với biến đổi khí hậu của Việt Nam, thúc đẩy tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn, thể hiện quyết tâm chính trị của Chính phủ Việt Nam trong việc thực hiện các cam kết phát triển bền vững.