Hy vọng xanh từ những liên minh môi trường

Từ một quốc gia có khoảng 2 triệu tấn rác thải chưa xử lý mỗi năm, Việt Nam đang khấp khởi hy vọng thay đổi tình hình này khi các doanh nghiệp đầu ngành trong chế biến, sản xuất thực phẩm, bao bì, nước giải khát đang chung tay tìm hướng giải quyết.

Túi nilon và ngành bao bì, thủ phạm chính của môi trường

6 giờ chiều, N.M.T. tấp vội vào cửa hàng tiện lợi trên đường đi làm về. Cậu chọn vài gói mì, chai nước tăng lực, chai trà xanh, hộp sữa loại 1 lít và hộp kim chi. Hôm qua cậu đã có một ca làm về muộn, rồi phải dậy sớm cho ca ban ngày. Cậu cần ăn  gì đó thật nhanh, ít tốn tiền và ngủ. Nhân viên bỏ tất cả những món hàng T. chọn vào túi nilon sau khi tính tiền. Các sản phẩm ấy đều có bao bì được làm từ loại nhựa dùng 1 lần và được sử dụng phổ biến trong ngành kinh doanh thực phẩm.

T. chỉ là hình ảnh phản chiếu của hàng nghìn người trẻ với mức lương trung bình từ 6-8 triệu đồng/ tháng cho một người vừa tốt nghiệp, nuôi giấc mơ bám trụ lại thành phố. Đủ loại chi phí dội xuống, tiền nhà, xăng xe, ăn uống, đám cưới, tiệc tùng bạn bè, đồng nghiệp… T. phải tính toán chi li và rất mực dè xẻn nhiều khoản, khoan hãy nói đến việc gởi về cho gia đình. T. không có nhiều thời gian để bận tâm những món hàng cậu mua, với bao bì nilon sẽ đi đâu về đâu dù cậu là người rất ý thức bỏ rác đúng nơi quy định.

Và với lực lượng dân số trẻ của Việt Nam (VN), mỗi năm lượng rác thải sinh ra từ nước uống đóng chai, sữa hay các loại nước ngọt, trái cây… đang ngày càng nhiều.

Theo báo cáo của Jambeck, VN đang nằm trong tốp 5 quốc gia tạo ra nhiều rác thải nhựa đại dương nhất thế giới, tương đương 1,8 triệu tấn chất thải nhựa được tạo ra ở VN, tăng 16-18% mỗi năm. Việc quản lý chất thải, cơ sở tái chế và các chính sách có liên quan không đáp ứng đủ nhu cầu ngày càng tăng. Mối quan tâm lớn nhất cho vấn đề này là VN hiện thiếu hệ thống phân loại chất thải tại nguồn.

Không chỉ rác thải nhựa, VN hiện đang phải đối mặt với vấn đề quản lý và tái chế rác thải nói chung, đặc biệt là rác thải bao bì đã làm gia tăng gánh nặng về môi trường, ảnh hưởng tới sức khỏe của cộng đồng ngày càng lớn. Các loại bao bì sử dụng 1 lần được tìm thấy phổ biến nhất gồm chai, nắp chai nhựa, bao bì giấy, túi nilông, vỏ hộp sữa, vỏ hộp các loại đồ uống… Chỉ tính riêng lượng vỏ hộp sữa thải ra môi trường mỗi năm  đến 10-15 tỉ vỏ hộp. “Số lượng rác thải bao bì gia tăng nhanh chóng đã gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ sinh thái, môi trường sống và sức khỏe con người, đe dọa sự phát triển bền vững quốc gia” – ông Phan Xuân Dũng – chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Quốc hội cho biết.

Trớ trêu thay, ngành công nghiệp tái chế của VN vẫn dựa chủ yếu vào nguồn nhập khẩu phế liệu nhựa và giấy, ước tính 80% lượng phế liệu nhựa và 57% nguyên liệu giấy!

Dấu ấn xanh

Để giảm thiểu tình trạng rác thải nhựa, không chỉ cần ý thức, sự hưởng ứng từ người tiêu dùng mà chính doanh nghiệp cũng phải có động thái chung tay, tạo nên những hiệu quả thiết thực.

Ở thị trường bán lẻ lớn thứ hai tại VN, các hệ thống siêu thị không dừng lại ở việc khuyến khích người tiêu dùng sử dụng giỏ xách, các loại túi tái chế, hộp để đựng thực phẩm, hàng tiêu dùng thay cho túi nilon, hộp nhựa và các sản phẩm chứa đựng dùng một lần như: muỗng, nĩa nhựa… mà đã triển khai và nhân rộng mô hình dùng lá chuối, sợi lác gói rau.

Cuối tháng 6 vừa qua, 9 doanh nghiệp đầu ngành trong lĩnh vực nước giải khát, sữa và bao bì, gồm TH Group, Coca-Cola Việt Nam, Friesland Campina Việt Nam, La Vie, Nestlé, NutiFood, Suntory PepsiCo Việt Nam, Tetra Pak và Universal Robina Corporation đã bắt tay thành lập Liên minh Tái chế Bao bì Việt Nam (PRO Vietnam).

Hướng đến hiện thực hóa mô hình kinh tế tuần hoàn cho ngành bao bì vào năm 2030, PRO Vietnam dựa trên các trụ cột hoạt động chính để hiện thực hóa tham vọng của tổ chức gồm: nâng cao nhận thức người tiêu dùng về tái chế và phân loại rác làm vững mạnh hệ sinh thái thu gom bao bì sẵn có; hỗ trợ các chương trình tái chế của nhà máy xử lý, các nhà máy sản xuất nguyên liệu tái chế; và hợp tác với chính phủ trong khía cạnh Recycle – Tái chế thông qua quan hệ đối tác công tư tự nguyện nhằm cải thiện điều kiện sinh kế và tạo việc làm cho các cá nhân và doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực bao bì sau tiêu dùng.

Tương tự, Tiểu ban Tăng trưởng Xanh thuộc EuroCham giới thiệu Sáng kiến Thu thập và Tái sử dụng Bao bì (PCRI). Sáng kiến này gồm nhóm các công ty kinh doanh nước uống, nước ép và sữa đóng chai trong và ngoài nước.

Cả PRO Vietnam và PCRI đều đánh dấu việc các đối thủ bắt tay nhau trong việc giải quyết vấn nạn chung. Trước đó, sáng kiến 5 năm có tên Zero Waste to Nature (Không xả thải vào thiên nhiên) đã được VCCI phát động vào giữa năm 2018. Sáng kiến này hướng đến các mục tiêu giải quyết vấn đề phát sinh từ chất thải nhựa; xây dựng lộ trình để hình thành và thúc đẩy các mô hình kinh doanh bền vững; và phát triển chuỗi giá trị theo định hướng kinh tế tuần hoàn cũng như kiến nghị chính sách để tạo điều kiện cho việc triển khai nền kinh tế tuần hoàn tại VN. Trong giai đoạn đầu, hoạt động cốt lõi của sáng kiến này là giải quyết bài toán được quan tâm nhất hiện nay: phân loại rác tại nguồn, diễn ra trên địa bàn quận Tân Phú, TP.HCM.

Các liên minh, sáng kiến này đều đặt mục tiêu không còn thải rác nhựa ra môi trường từ năm 2025-2030 và hy vọng sẽ không chỉ là phong trào hay gói gọn trong các liên minh này.

Tháng 9/2019, chúng ta biết liệu kinh nghiệm xây 90 km đường giao thông từ rác thải nhựa tại Ấn Độ, Indonesia, Thái Lan, Hoa Kỳ của Công ty Dow Việt Nam có thành công qua 1km đường giao thông thử nghiệm tại Hải Phòng hay không. Nếu điều ấy khả dĩ, mỗi kilômet đường sẽ giúp xử lý gần 4 tấn bao bì nhựa dẻo.