MÓN CANH SÁM HỐI

 “Sám hối, tha thứ, cảm ơn, yêu thương”, đó là cốt lõi thiền cà-phê”… Tôi thử thực hành, vào giữa đêm thanh vắng. Tôi nhớ lại từng việc làm không tốt của mình, từ thời thơ bé đến giờ. Ôi chao, một sớ táo quân dài dằng dặc của tội lỗi.

Tôi đã từng rất tệ với mẹ của mình.Nếu không có tình thương, sự kiên trì giáo dưỡng của mẹ, chắc chắn tôi không có được ngày hôm nay. Càng nghĩ, càng ân hận vì mẹ không còn để tôi tạ lỗi. Lạ thay, cuốn phim với chuỗi hình ảnh từ đáy sâu tiềm thức cứ hiện về, rõ mồn một.

 TRÁI DƯA BỂ NGÀY TẾT & KẼ TAY NỨT CỦA MẸ

Hồi đó, dưa hấu là thứ trái cây quý hiếm và đắt. Chỉ những dịp tết, mẹ mới bấm bụng đổi vài chục giạ lúa lấy vài chục dưa dành để cúng ông bà. Vì muốn ăn dưa tôi bèn nghĩ ra kế: đẩy quả dưa xuống sàn khi không có ai rồi làm ra vẻ hốt hoảng, tiếc nuối hô hoán: “Mẹ ơi, dưa bể”. Mẹ ôm trái dưa, xuýt xoa, tiếc nuối, gương mặt rầu rĩ ttrước trái dưa nứt. Vậy là nhờ cú “lăn dưa”, cả đám trẻ được nếm dưa.

Có những chi tiết dù nhỏ nhưng đã theo tôi suốt cuộc đời. Ngày cuối năm lạnh giá mẹ ra đồng gặt lúa từ sớm. Tôi đi sau mẹ, ăn mặc rất tươm tất, sạch đẹp. Mẹ không hề biết. Kiến thức về chất silic làm lá lúa nhám bén cứa vào trái tim thơ dại của tôi. Những kẽ tay nứt của mẹ đập vào mắt tôi. Những chiếc lá lúa nhám bén làm mặt mẹ tôi co rúm, nhăn lại vì đau đớn. Những nạm lúa vàng thấm cả mồ hôi và máu của mẹ tôi. Đó là bài học vỡ lòng “lấy gạo đong chữ” cho đàn con 10 đứa mà tôi được biết.

MẸ – NGƯỜI THẦY VĂN CHƯƠNG VỠ LÒNG

Nhớ khi truyện ngắn đầu tiên được đăng báo, lòng đầy vui sướng, hớn hở tôi khoe mẹ. Bà bình tĩnh chăm chú đọc, rồi nhìn xa xôi: “Ở Trung quốc vào đời Đường có nàng Tiết Đào giỏi văn thơ. Đọc văn, thơ con, mẹ cũng có cảm giác như phụ thân nàng Tiết Đào nghe con gái đọc thơ vậy. Nó phá phách, đa đoan…”. Tôi cười: “Mẹ ơi, văn chương hiện đại đâu có cần chương hồi, kết thúc có hậu như “Thủy hử”, “Tam quốc chí”…Bi kịch bỏ lửng để người đọc suy ngẫm…”. Mẹ bảo: “Cái gì cũng có gốc, có ngọn, mẹ không hợp với loại văn chương đó.

 Nàng Tiết Đào là ai?! Mãi sau này tôi mới biết đó là con một viên quan đời Đường, có tài văn chương, xinh đẹp, tài hoa nhưng duyên phận bẽ bàng. Lòng tôi trào lên niềm đồng cảm dữ dội với nàng. Nếu quả như vậy nàng có lỗi gì đâu? Có thể trong mắt người đương thời, nàng đáng chê trách vì không biết khép mình vào tam tòng tứ đức. Tấm thân liễu yếu đào tơ của nàng chứa đựng một tâm hồn nổi loạn. Nàng có lỗi gì khi khao khát tự do, muốn được thoát ra khỏi 4 bức tường khuê môn bất xuất đầy áp đặt, bất công dành cho phận gái; muốn bình đẳng với nam giới trong thưởng thức thiên nhiên và sáng tạo?

Vào cái thời triều đình bị phân quyền đầy phe phái, loạn lạc, nhiễu nhương, những trang hảo hán còn không có đất sống huống chi một cánh đào mỏng manh trước gió. Tôi im lặng vì biết tranh luận với mẹ về văn chương và phẩm hạnh của nàng Tiết Đào chẳng ích gì, bởi bà là mẫu người của một thế kỷ bị trói buộc và cả tự trói mình. Nhưng dù sao, lời tiên tri của mẹ về vận mệnh đứa con gái rơi vào nghiệp văn chương cũng ám ảnh tôi bởi nó có phần đúng. Cái giá phải trả cho những trang văn nào có ít. Bi kịch, sự hy sinh chịu đựng của mẹ theo suốt đời tôi. Chính mẹ là người thầy đầu tiên dạy tôi trở thành nhà văn.

MÓN CANH SÁM HỐI

Khi tôi cố chứng minh với mẹ rằng tôi đã lập thân được bằng văn chương, dù đó là con đường nhọc nhằn, nếm trải không ít cay đắng thì mẹ đã không còn. Lấy chồng năm 17 tuổi, về làm dâu một gia tộc nhiều ruộng đất, con trai một, ai cũng cho bà có phước, “chuột sa hũ nếp”. Nhưng cũng từ ấy, đời mẹ không một ngày vui, khi bờ vai mảnh mai của bà sớm gánh vác giang sơn nhà chồng. Mẹ tôi sinh một dọc 11 đứa, nuôi được 10. Tôi là con gái thứ 9. Gánh nặng nuôi 10 đứa con ăn học dường như chỉ dồn trên tấm lưng mảnh mai của mẹ. 10 đứa con, 10 nỗi đau đớn, nhọc nhằn truân chuyên nhân lên, tình thương của mẹ cũng được nhân lên. Bà lặng lẽ, cam chịu, nhẫn nại, bền bỉ cưu mang con, phục vụ chồng, vừa chuộc lại đất đai do cha tôi túng thiếu là cắt đất cầm bán. Cho đến giờ tôi cũng không hiểu người phụ nữ chưa đầy 40 ký như mẹ tôi, lấy sức lực ở đâu để trụ vững cho cả một gia tộc đang xuống dốc vì thời cuộc. Tấm lưng còng khô xác của mẹ có cả  sự lười nhác và nhẫn tâm của tôi và các anh chị dự phần. Nhà làm mấy mẩu ruộng, việc trong nhà ngoài đồng dồn lên đôi vai mẹ. Mẹ lặng lẽ làm mọi việc cho chúng tôi an tâm học hành. Mẹ vẫn thường nói: “Lấy gạo đong chữ, miễn các con học giỏi là mẹ mừng!”. Lợi dụng sự tôn trọng cái chữ, mỗi khi cần trốn việc, tôi ngồi vào bàn, làm ra vẻ chú tâm học hành, kỳ thực đôi khi chỉ để đọc truyện kiếm hiệp. Giờ ngồi trong góc tĩnh lặng sám hối, tôi thật không tha thứ cho mình điều đó!

Mẹ bị chứng loãng xương vì cả đời vắt sữa nuôi con mà không bao giờ lo cho bản thân mình. Chỉ dành hết cho chồng, cho con. Có chiếc áo đẹp cũng tặng cho người khác. Sinh 11 đứa con, thiếu hụt dinh dưỡng trầm trọng. Mẹ thường hay phát lãnh vào ban đêm. Tôi thật không hiểu vì sao mẹ hay lạnh, run cầm cập trong khi tôi vẫn phong phanh chiếc áo mỏng. Những lúc ấy bà nhờ tôi đốt lửa để ngồi hơ, nhờ tôi nấu cho bà chai nước ủ ấm. Đang ngủ ngon, bị đánh thức, tôi cằn nhằn. Trời ơi, sau này học đông y, tôi mới hiểu, chỉ cần chiếc máy sấy là có thể giúp mẹ vượt qua cơn lạnh.  Tất cả chỉ là do mẹ thiếu can xi và khoáng chất. Mỗi lần hoài thai, bộ xương mảnh mai của mẹ mất đi nhiều can xi cho hình hài đứa con. Chúng tôi 11 đứa nên vóc nên hình thì xương của mẹ ngày càng rỗng.

Răng mẹ rụng sớm. Món ăn mẹ thích nhất là canh khoai lăng (khoai tím hay khoai mỡ) nấu với khoai từ cùng vài con tép đồng đâm nhuyễn, thêm ít hành lá, rau ngò om, rắc chút tiêu. Canh này mẹ dọn ăn cùng cơm nóng, dưa mắm trộn ớt, chanh, đường hay vài con khô mặn. Chỉ có vậy mà mẹ cứ tấm tắc khen ngon. Ăn hoài món canh khoai lăng khoai từ tôi phát ớn. Mỗi khi mẹ nấu món canh này, tôi dằn mâm xán chén, dùng dằng: “Ăn vầy mà  ăn!”. Mẹ lặng lẽ làm món khác cho tôi ăn, còn phần mình vẫn trung thành món canh trơn nhớt ấy! Sau này, khi không còn trẻ nữa, tôi chợt thèm món canh xưa. Giờ thì tôi mới thấm: “Già được bát canh, trẻ được manh áo”. Vì rụng răng sớm, không có tiền trồng răng, mẹ hay nấu những món canh mềm cho dễ nuốt. Món canh khoai lăng khoai từ với mẹ vừa ngon, vừa trơn, không có răng cũng trệu trạo nuốt được.

Ôi, đôi khi để hiểu ra một điều đơn giản, người ta phải đi gần hết một đời người. Chiều cuối năm, tôi ngồi tỉ mẩn nạo từng miếng khoai lăng, khoai từ; nấu món canh sám hối cùng vài con tép đồng đâm nhuyễn. Canh thơm, ngon và hơn mọi món canh khác là trơn, dễ nuốt. Mẹ ơi, giờ con thích nấu ăn, nấu được nhiều món ngon, đặc biệt những món mềm cho người sớm mất răng thì mẹ đã không còn!