Những phụ nữ “40 tỷ đô la Mỹ”

Thống kê mới nhất của công ty tư vấn hàng đầu thế giới McKinsey chỉ ra rằng, với sự bình đẳng về giới trong lãnh đạo doanh nghiệp, thì phụ nữ sẽ tạo ra thêm 40 tỷ đô la trong cơ cấu GDP của Việt Nam hàng năm.

Và muốn vậy, phụ nữ làm kinh doanh cần vượt qua một cái bẫy quan trọng, mà như bà Tôn Nữ Thị Ninh chia sẻ: “Ngừng làm người số hai xuất sắc nhất”.

Những cái bẫy của văn hóa

Một ngày cuối tháng rồi, đại sứ quán Úc tại Việt Nam cùng nhiều đơn vị khác đứng ra tổ chức một hội thảo với tên gọi rất lạ: “Hội nghị bình đằng giới 2019: cuộc trò chuyện giữa phụ nữ và nam giới”. Người điều hành phiên thảo luận này, là bà Tôn Nữ Thị Ninh. Chỉ có 2 khách mời: chị Thi Anh Đào – một nữ doanh nhân trẻ thế hệ 8X, và người viết bài này – trong vai “đại diện tiếng nói của nam doanh nhân”.

Tôi nghĩ, thật là kỳ lạ. Đúng là phụ nữ chỉ nên dùng để… yêu, tuyệt đối đừng cố gắng hiểu. Vì xưa giờ, có ai mà không tôn trọng phụ nữ đâu, ngay cả bà Ninh cũng thừa nhận ở Việt Nam việc thiếu bình đẳng không phải là một định kiến của xã hội cơ mà. Tôi nghĩ, nếu có gì đó rõ nhất, là người Việt có hơi… mẫu hệ, và chả có ai không giải phóng sự cống hiến hay tài năng của phụ nữ cả. Chỉ toàn phụ nữ… tự giới hạn mình trong những khuôn phép sáo mòn và chán nản kiểu “tam tòng tứ đức” xưa cũ hay mới mới hơn là “giỏi việc nước – đảm việc nhà”. Cái “bức trần vô hình” này, là do phụ nữ, đặc biệt là nữ doanh nhân tự dựng lên cho mình, tự… thoải mái với nó rồi lại tự… bực mình với nó mà thôi.

Đúng là phụ nữ có nhiều tài năng, và những quyền năng mềm và một số lợi thế cạnh tranh về năng lực mà đàn ông không theo được. Nhưng cũng đúng là phụ nữ thường có khuynh hướng… làm người thứ hai xuất sắc nhất. Lui về là phó tổng giám đốc, làm phó chủ tịch, là phó trưởng phòng… vì họ nghĩ là mình sẽ tới lúc lấy chồng, sinh con, bận bịu gia đình, nên thôi, để các ông làm… số 1 cho khỏe. Bất kỳ phụ nữ nào được đề bạt lên vị trí số 1, cũng vô cùng cân nhắc, đắn đo, trong khi các ông thì chả bao giờ phải vậy…

Bà Ninh kể chuyện vui, là hồi bà đã hơn 30 tuổi, đi làm ngoại giao rồi, gặp một nữ chính khách nọ. Người ta hỏi: “Có gia đình không?” – “Tôi trả lời: không. Là không, chứ không phải là chưa. Thế là bà vui mừng quá, vì lần đầu tiên gặp một phụ nữ Việt Nam không xem chuyện lập gia đình là bổn phận, là thứ phải làm trong cuộc đời. Tiếc cho bà, là sau đó rất nhanh, tôi… lấy chồng”. Ai ở hội nghị cũng cười.

Cười xong, bà Ninh bảo: “Chúng ta vẫn cứ còn bị bó buộc trong những rào cản văn hóa, của đàn ông, phụ nữ và cả xã hội này…”.

Chờ những nữ CEO thế hệ 9X

Có một thống kê khác, cho thấy, Việt Nam là một trong 10 quốc gia có tỷ lệ nữ CEO – tổng giám đốc doanh nghiệp cao nhất thế giới. Đặc biệt hơn, hiệu quả của các doanh nghiệp này còn vượt trội so với các đồng nghiệp. Bà Ninh nói:  Bản thân tôi không ngạc nhiên về con số này. Tôi nghĩ phụ nữ VN đủ bản lĩnh để đảm nhận các vị trí khác nhau, đặc biệt trong kinh doanh. Từ thời Đổi Mới, phụ nữ được tạo cơ hội để nhảy xuống nước và thử sức nhiều hơn với việc kinh doanh, như một cách tiếp nối các công việc buôn bán, chạy chợ trước kia. Trong các doanh nghiệp tư nhân, cổ phần và quốc tế, thì phụ nữ được tạo điều kiện hơn chứ ít gặp phải các bức trần vô hình như trong các tổ chức kinh doanh của nhà nước.

Nó cũng minh chứng cho nhận định rằng, tại các quốc gia Châu Á nói chung và các quốc gia chịu ảnh hưởng của Khổng giáo nói riêng, Việt Nam là quốc gia có chỉ số “dân chủ” trong trong bình đẳng giới. Thêm một nền tảng khác ở Việt Nam, là từ nông thôn đến thành thị, công việc giữa đàn ông và phụ nữ là ngang bằng nhau từ xưa đến nay. Việc tiếp cận thông tin bên ngoài thông qua bùng nổ internet cũng là nguồn để nuôi dưỡng những ước mơ lớn của nhiều phụ nữ.

Một điều kiện thú vị khác, là trong bữa cơm tối, đại sứ Bỉ – một người đã công tác nhiều năm tại Việt Nam và có vợ Việt – chia sẻ rằng cơ cấu gia đình mở rộng là một điều kiện thuận lợi mà các phụ nữ phương Tây không có, trong việc hỗ trợ người phụ nữ khi làm việc. Lúc cần thiết, đặc biệt là khi sinh và chăm sóc con cái, thì thường có cả bà nội, bà ngoại, cô, dì, mợ, thím đến hỗ trợ. Nhờ vậy mà họ có thêm thời gian và sự tập trung cho công việc.

Đã tới lúc nữ doanh nhân Việt thời mới nhận “chỉ tiêu” 40 tỷ đô la Mỹ rồi nhỉ?

Quyền năng nữ lãnh đạo

Những khả năng, đức tính, lợi thế của phụ nữ trong quản lý và lãnh đạo, trong đó nổi bật: quản lý rủi ro tốt hơn đàn ông, những lúc công ty khó khăn thì phụ nữ quyết định mọi thứ có cân nhắc, tỉnh táo hơn, cẩn trọng hơn. 

Họ rất là chịu khó và phấn đấu bền bỉ. Tôi rất ấn tượng về câu chuyện mà bà Trương Thị Thanh Thanh, phó chủ tịch FPT kể về người nữ CEO của công ty chuyên về thị trường nước ngoài của mình. Chị này được phân công đi tìm thị trường ở Ấn Độ thì thất bại. Sau đó đi Mỹ cũng thất bại. Nhưng chị vẫn kiên trì ở lại, và đã chiến thắng trong việc chinh phục thị trường Nhật Bản, thị trường đem lại 55% doanh thu software outsourcing của FPT. Giờ chị này đang lên đường khai phá thị trường Myanmar. Bài học rút ra là nếu một người khác khi thất bại thì sẽ rời vị trí, còn chỉ có người phụ nữ mới chịu đựng được. Điều này thuyết phục chúng ta về khả năng bám trụ dẻo dai kiên trì của phụ nữ. Thứ ba, phụ nữ có những đức tính truyền thống. Đầu tiên là quyền năng mềm: biết lắng nghe hơn, mềm mỏng hơn, linh hoạt hơn… Tiếp theo là khả năng chu toàn trách nhiệm trong một tập thể.